Begrippen

​​​​​​​​​​​​​​​​​Use-case, interoperabiliteit, PGO, kerngroep. Duizelt het u ook wel eens? In het duurzaam informatiestelsel voor de zorg komen veel begrippen voor. Hieronder vindt u een uitleg van de meest voorkomende begrippen.

Begrip Omschrijving Meer info
Anonimiseren Anonimiseren betekent verwisseling van persoonsgegevens in gegevens die niet langer gebruikt kunnen worden om een natuurlijk persoon te identificeren, daarbij in ogenschouw nemende ‘alle middelen die hiervoor redelijkerwijs gebruikt kunnen worden’ door zowel een verantwoordelijke als een derde partij. Een belangrijke factor hierbij is dat de verwerking onomkeerbaar moet zijn. Artikel 29 Werkgroep
​Anominisatie ​Proces waarbij persoonsgegevens onomkeerbaar worden veranderd, zodanig dat de betreffende persoon niet langer kan worden geïdentificeerd, direct of indirect, hetzij door de beheerder van de persoonsgegevens alleen, hetzij in samenwerking met een andere partij

Opmerking 1 bij de term: Het concept is absoluut, en in de praktijk kan het moeilijk te bereiken zijn.

NEN 7510
​Applicatie-laag Dit niveau, uit het lagenmodel, heeft betrekking op de informatiesystemen. Welke informatiesystemen zijn bij de betrokken zorgpartijen relevant voor de nodige procesinformatie en hoe wordt de benodigde informatie tussen deze systemen gedeeld? Deze afspraken worden gemaakt door professionals uit de zorg, applicatiebeheerders en soms ook leveranciers.

Voorbeelden van standaarden op dit niveau zijn gestandaardiseerde domeindatamodellen en syntactische uitwisselingsstructuren.

Nictiz
Architectuur Een beschrijving van een complex geheel, en van de principes die van toepassing zijn op de ontwikkeling van het geheel en zijn onderdelen. NORA
Architectuurcommunity zorg De Architectuurcommunity Zorg is een netwerk van informatiemanagers, IT-architecten, informatieanalisten, chief information officers (CIO’s) en andere mensen met een interesse voor informatie, techniek en architectuur. Informatieberaad
Authenticatie Het aantonen dat degene die zich identificeert ook daadwerkelijk degene is die zich als zodanig voorgeeft: ben je het ook echt? Authenticatie noemt men ook wel verificatie van de identiteit. NORA
​Authenticiteit ​Eigenschap dat een entiteit is wat zij claimt te zijn​. NEN 7510
Autorisatie Het proces van het toekennen van rechten voor de toegang tot geautomatiseerde functies en/of gegevens in ICT-voorzieningen.
NEN: toekennen van bevoegdheden
NORA

NEN 7510

​Autorisatieprotocol ​​Autorisatietabel, die bepaalt welke categorieën cliëntgegevens voor welke categorieën zorginstellingen toegankelijk zijn onder welke voorwaarden.

Opmerking bij de term: De tabel wordt veelal landelijk, regionaal of lokaal gedefinieerd.

​Ontw. NEN 7513:2017
Basisgegevensset zorg De Basisgegevensset Zorg is de minimale set van patiëntgegevens die specialisme-, ziektebeeld- en beroepsgroepoverstijgend relevant is en van belang voor de continuïteit van zorg. Registratie aan de bron
Basisinfrastructuur zorg Alle door meerdere sectoren of zorgbreed gebruikte bouwstenen ten behoeve van het informatiestelsel: wetgeving, afspraken, financiële arrangementen, standaarden, voorzieningen voor uitwisseling, voor identificatie en authenticatie en voor gespecificeerde toestemming, toezichtsarrangementen, governance, etc. VWS
Basisregistratie Een bij wet als basisregistratie aangemerkte registratie. Stelselarchitectuur van het Heden
​Bedreiging ​potentiële oorzaak van een ongewenst incident dat kan resulteren in schade aan een systeem of een organisatie NEN 7510
Behandelingsniveau De gezondheidszorg is op verschillende manieren in te delen.  Eén van de indelingen is de indeling naar behandelingsniveau, zoals de nulde-, eerste-, tweede- en derdelijn. Bij deze indeling is de aard van het gezondheidsprobleem bepalend voor het behandelingsniveau. Volksgezondheidenzorg
​Beheersmaatregel ​Maatregel waarmee een risico wordt gewijzigd.

 

Opmerking 1 bij de term: Een beheersmaatregel kan elke vorm van proces, beleid, voorziening, werkwijze of andere maatregel zijn waarmee het risico wordt gewijzigd.

Opmerking 2 bij de term: Beheersmaatregelen hebben mogelijk niet altijd het beoogde of veronderstelde effect.

NEN 7510
​Beschikbaarheid ​Eigenschap van het toegankelijk en het bruikbaar zijn op verzoek van een bevoegde entiteit. NEN 7510
Betrouwbaarheid De mate waarin de organisatie zich voor de informatievoorziening kan verlaten op een informatiesysteem. De betrouwbaarheid van een informatiesysteem is daarmee de verzamelterm voor de begrippen beschikbaarheid, integriteit en vertrouwelijkheid

NEN: eigenschap van consistent beoogd gedrag en consistente resultaten

VIR (Voorschrift Informatiebeveiliging Rijksdienst)

NEN 7510

Bouwsteen Een concrete voorziening, standaard, afspraak of arrangement, met een eigenaar, beheerder, financiering et cetera die bovensectoraal of zorgbreed (her)gebruikt kan worden. Informatieberaad Zorg
Bovensectoraal Uitstijgend boven de sectorale bedrijvigheid Onbekend
Bron Met ‘aan de bron vastleggen’ wordt bedoeld: ‘vastleggen op het moment dat het gegeven wordt gemeten of de zorg plaatsvindt’, korter wordt ook wel gezegd: ‘vastleggen in het zorgproces’. Programma Registratie aan de bron
Bronregistratie De plaats waar een gegeven of document voor de eerste keer is vastgelegd. NORA
Classificatie Classificatie is een terminologiestelsel waarin concepten en termen op basis van gemeenschappelijke ken​merken zijn ingedeeld. Een voorbeeld is de internationale classificatie van ziektebeelden (ICD-10). Nictiz
(NEN 7522-1:201)
​Cliënt ​Zie patiënt Wikipedia
​​Cliëntgegevens ​Medische, verpleegkundige, sociale en administratieve gegevens betreffende individuele cliënten. ​​NEN 7510
Codestelsel Uitputtende verzameling van wederzijds uitsluitende categorieën om gegevens op een voorgedefinieerd specialisatieniveau te kunnen aggregeren voor een specifiek doel. Nictiz
Communicatiestandaard Als informatie uitgewisseld moet worden in de vorm van een bericht of een document wordt daarvoor een communicatiestandaard gebruikt die in detail beschrijft op welke manier zo’n bericht of document is opgebouwd aan de hand van functionele en technische specificaties. Daarbij hoort ook een implementatiehandleiding die het voor de leveranciers mogelijk maakt om e.e.a. daadwerkelijk in te bouwen in de informatiesystemen. Nictiz
Compliance Compliance is het begrip waarmee wordt aangeduid dat een persoon of organisatie werkt in overeenstemming met de geldende wet- en regelgeving. Het gaat over het nakomen van normen of het zich er naar schikken. Het is soms ook de aanduiding van de afdeling of cel in een organisatie die de compliancefunctie vervult: het bijstaan van het bestuur bij het in controle houden van de organisatie om in overeenstemming te werken met de geldende wet- en regelgeving. Wikipedia
Concept Concepten zijn denkbeeldige eenheden (bijvoorbeeld het begrip ‘hart’) die verwijzen naar eenheden uit de werkelijkheid (het hart van patiënt X). Een concept kan door meerdere termen worden beschreven. Nictiz
Conformance Conformiteit is hoe goed iets, zoals een product, dienst of systeem, voldoet aan een bepaalde norm. Wikipedia
Continuïteit van zorg Continuïteit is de mate waarin een reeks van afzonderlijke medische handelingen wordt ervaren als onderling verbonden en samenhangend en in overeenstemming met de medische behoeften van de patiënt en zijn persoonlijke context. Nictiz (pdf)
Continuity of Care Continuity of care is concerned with quality of care over time. It is the process by which the patient and his/her physician-led care team are cooperatively involved in ongoing health care management toward the shared goal of high quality, cost-effective medical care. AAFP
Dataset Een dataset bevat definities van alle gegevens die binnen de context van een specifiek zorgproces en de daarbij gedefinieerde use cases worden vastgelegd en/of uitgewisseld. Deze definities zijn functioneel van aard en worden vastgesteld door de zorgverleners. Voor specifieke transacties binnen het zorgproces wordt gebruik gemaakt van een subset van de gegevens uit deze dataset. Nictiz
Definitie (van een concept) Een definitie legt de betekenis van een concept vast. Het is een samenvattende beschrijving van de kenmerken van een concept. Zo hoort bij het concept ‘hartinfarct’ volgens de Codus Medicus de definitie ‘versterf van hartspierweefsel door zuurstofgebrek in de hartspier’. Een definitie kan dus in vrije tekst zijn gedefinieerd, maar kan binnen een terminologiesysteem ook op formele wijze zijn vastgelegd. Formele definities stellen ons in staat om concepten automatisch te ordenen en om met de concepten te redeneren. Nictiz
Derdelijnszorg Op het moment dat er hoog specialistische zorg nodig is, zowel voor geestelijke als somatische gezondheidsproblemen, volgt doorverwijzing naar instellingen voor topklinische zorg. Dit noemen wij derdelijnszorg. RIVM
​Dossier ​De schriftelijk of elektronisch vastgelegde gegevens met betrekking tot de verlening van zorg aan een cliёnt Wetboek
Eenduidig vastleggen Als zorgverleners zorginformatie vastleggen met behulp van (inter)nationale standaarden, dan wordt die zorginformatie nog maar voor één uitleg interpreteerbaar. Het gebruik van standaarden zorgt er ook voor dat computers de vastgelegde informatie ‘begrijpen’. Door eenduidig vastleggen dragen we bij aan eenheid van taal. Programma Registratie aan de bron
Eenheid van taal Belangrijk bij het goed kunnen gebruiken en delen van gezondheidsinformatie is dat de informatie voor de ene zorgverlener/patiënt dezelfde betekenis heeft als voor de andere.

Bij het elektronisch vastleggen en uitwisselen van gezondheidsinformatie is het noodzakelijk dat binnen informatiesystemen gebruik gemaakt wordt van een gedeeld woordenboek.

Nictiz
Eenmalig vastleggen Eenduidig vastgelegde zorginformatie die op een afgesproken plek wordt vastgelegd, hoeft nog maar een keer te worden vastgelegd, en is daardoor goed vindbaar. Het scheelt patiënten het steeds opnieuw moeten beantwoorden van vragen en het scheelt zorgverleners tijd. Programma Registratie aan de bron
Eerstelijnszorg Als er een hulpvraag is, wordt getracht met algemene zorg in de eerstelijn de klachten te verhelpen. Deze zorg is direct toegankelijk. Het gaat onder meer om huisartsenzorg, eerstelijnspsychologische zorg, fysiotherapie, mondzorg en verloskundige zorg. RIVM
e-health Toepassingen van en met informatie- en communicatietechnologie (ICT) om gezondheid en gezondheidszorg te ondersteunen of te verbeteren, bijvoorbeeld de informatievoorziening over ziekten op internet, het verlenen van zorg op afstand, het raadplegen door artsen van elektronische patiëntendossiers of onlinebehandelprotocollen of het stellen van een diagnose op afstand Thesaurus Zorg en Welzijn
​Elektronisch patiëntendossier ​Verzameling van alle elektronisch vastgelegde persoonlijke gezondheidsinformatie van een cliënt bij een zorginstelling of een andere organisatie die persoonlijke gezondheidsinformatie verwerkt

Binnen deze norm wordt consequent de term ‘patiëntdossier’ gehanteerd, geen ‘patiëntendossier’, o.a. om te benadrukken dat het meestal gaat om het dossier van één cliënt.​

NEN 7510
Gegeven Weergave van een feit, begrip of aanwijzing, geschikt voor overdracht, interpretatie of verwerking door een persoon of apparaat Archiefterminologie voor Nederland en Vlaanderen
​Gegevensklasse ​Verzameling gegevens die eenzelfde eigenschap bezitten. ​Ontw. NEN 7513:2017​
Gegevenswoordenboek Een gegevenswoordenboek bevat een lijst van gegevenstypen (elementen) met vaak een gegevensdefinitie die omschrijft wat onder het gegeven moet worden verstaan en op welke manier het gegeven wordt genoteerd (bijv. karakterset, datumnotatie, waardenlijsten) NORA
Grondplaat De verzameling van zorgbreed en/of bovensectoraal te gebruiken bouwstenen. Deze wordt vastgesteld door het Informatieberaad.

Grondplaat Eenheid van Taal is een verbijzondering van deze grondplaat.

Uit onomstreden bouwstenen (pdf)
​Historiciteit ​Vastleggen van bepaalde gegevens in een tabel met de periode van geldigheid

OPMERKING Met historiciteit is het leveren van een versie van een terminologiestelsel van peildatum X mogelijk.

VOORBEELD In het historisch postcodearchief van Prismant is te zien dat de postcodes beginnend met 2633 in Nootdorp alleen geldig waren van januari 2002 tot en met april 2002.

​NEN 7522:2010
Identificatie Bepalen van de identiteit van een persoon of andere entiteit​. ​​NEN 7510
​Identificeerbare persoon ​Degene die kan worden geïdentificeerd, direct of indirect, in het bijzonder via een verwijzing naar een identificatienummer of naar een of meer kenmerken gerelateerd aan zijn fysieke, psychologische, geestelijke, economische, culturele of sociale identiteit. ​​​​NEN 7510
​Identificator ​Kenmerk dat een persoon of andere entiteit identificeert. ​Ontw. NEN 7513:2017
IHE-Profiel Een Integratieprofiel definieert relevante activiteiten in de context van de werkstroom (workflow) van de betreffende Use Case. Het communiceren van informatie wordt beschreven als “transacties” tussen “actoren”. Een actor wordt geïmplementeerd als onderdeel van een computerapplicatie. Alle relevante transacties tussen actoren die vereist zijn om de werkstroom (klinische taak) te completeren worden duidelijk beschreven. De specificaties beschrijven hoe bepaalde delen van standaarden moeten worden gebruikt en vormen een technisch richtlijn voor implementatie van de computerapplicatie. IHE-NL
Informatie Betekenisvolle gegevens NEN-ISO 9000
Informatieberaad Zorg Het Informatieberaad Zorg is een bestuurlijke samenwerking tussen deelnemers uit het zorgveld en het ministerie van Volksgezondheid Welzijn en Sport. Gezamenlijk werken de leden van het Informatieberaad aan een duurzaam informatiestelsel in de zorg. Informatieberaad
Informatiebeveiliging Afspraken over de beschikbaarheid, exclusiviteit en integriteit van alle vormen van informatie.

Deze afspraken hebben betrekking op alle lagen van het lagenmodel

Nictiz
Informatiebeveiliging Behoud van de beschikbaarheid, integriteit en vertrouwelijkheid van informatie

Opmerking 1 bij de term: Dit kan ook andere eigenschappen betreffen, zoals authenticiteit, verantwoordelijkheid, onweerlegbaarheid en betrouwbaarheid.

​​NEN 7510
​Informatiedomein ​Een set van bedrijfsactiviteiten met een maximale samenhang in de informatie die door de activiteiten wordt geproduceerd en gebruikt. Zira​
Informatielaag Dit niveau, uit het lagenmodel, heeft betrekking op de informatieaspecten. Welke informatie moet- in het kader van de samenwerking- worden vastgelegd en gedeeld bij de overdrachtsmomenten in zorgprocessen. Deze afspraken worden gemaakt met professionals uit de zorg en informatievoorziening.

Voorbeelden van standaarden op dit niveau zijn terminologiestandaarden, classificaties en informatiestandaarden zoals SNOMED CT, ICF en Huisartswaarneming.

Nictiz
Informatiestandaard Informatiestandaarden slaan de brug tussen het zorgproces en ICT. Een informatiestandaard is een standaard waarin is uitgewerkt welke gegevens uit het primaire proces worden geregistreerd, hoe deze gegevens zijn gecodeerd in een door de partijen in het zorgveld geaccepteerd terminologie- of codestelsel en op welke wijze de informatiebehoefte is vertaald in elektronische uitwisselingsspecificaties. Een informatiestandaard bestaat uit onderdelen die elk een verschillend doel dienen. De onderdelen zijn:
– use cases;
– datasets;
– terminologie- en codestelsels;
– communicatiestandaarden.
Nictiz
Informatiestelsel Alle informatievoorzieningen van alle instellingen in de zorg, hun keten- en domein-informatievoorziening en de bovensectorale en zorgbrede basis infrastructuur. Uit onomstreden bouwstenen (pdf)
Informatiesysteem Een samenhangend geheel van gegevensverzamelingen en de daarbij behorende personen, procedures, processen en programmatuur alsmede de voor het informatiesysteem getroffen voorzieningen voor opslag, verwerking en communicatie. VIR (Voorschrift Informatiebeveiliging Rijksdienst)
​Informatievoorziening ​De informatievoorziening van een organisatie is het geheel van mensen, middelen en maatregelen, gericht op de informatiebehoefte van die organisatie. De informatiebehoefte van een organisatie kan drieledig worden ingedeeld:

 

  1. Operationele informatie, voor het verrichten van de feitelijke handelingen en het beheersen van de bedrijfsprocessen;
  2. Besturingsinformatie, voor de besturing van de organisatie;
  3. Verantwoordingsinformatie, informatie over verrichting en besturing.
Wikipedia​
​Integriteit ​Eigenschap van nauwkeurigheid en volledigheid. NEN 7510
Interoperabiliteit Interoperabiliteit is de mogelijkheid van verschillende autonome, heterogene eenheden, systemen, partijen, organisaties of individuen om met elkaar samen te werken, te communiceren en informatie uit te wisselen.

Om interoperabiliteit tussen twee zorgaanbieders te garanderen geldt dat beide zorgaanbieders elk afzonderlijk te maken hebben met de lagen en pilaren in het lagenmodel (interoperabiliteitsmodel). Uitgangspunt is dat betrokken zorgaanbieders “”in huis”” de zaken op orde hebben. Dat betekent onder meer dat beide partijen de interne organisatie en processen, het vastleggen van informatie, de toegang tot de informatie en het beheer van gebruikte systemen en de infrastructuur goed geregeld moet hebben. Dit is een noodzakelijke voorwaarde voor interoperabiliteit tussen zorgaanbieders. Idealiter worden pas daarna afspraken op alle lagen gemaakt worden om interoperabiliteit tussen deze zorgaanbieders te garanderen. Deze afspraken kunnen bestaan uit het aan beide zijden op de verschillende niveaus implementeren van dezelfde standaarden.

Nictiz
IT-Governance Systeem waarmee het huidige en toekomstige gebruik van IT wordt geleid en beheerst

Opmerking 1 bij de term: Governance van IT is een onderdeel of een subset van organisatorische governance.

Opmerking 2 bij de term: De term ‘governance van IT’ is equivalent aan de term ‘organisatorische governance van IT’.

​​NEN 7510
IT-Infrastructuur-laag Dit niveau, uit het lagenmodel, heeft betrekking op de technische infrastructuur waarbinnen de informatiesystemen van de betrokken partijen zich bevinden, zoals het netwerk, servers, database-engine. Het betreft de niet-zorgspecifieke ICT-componenten. Hoe wordt op technisch niveau mogelijk gemaakt dat er informatie kan worden uitgewisseld tussen de betrokken partijen? Welke communicatie-infrastructuur is hiervoor nodig? Welke mechanismen van informatie-uitwisseling worden gekozen? Deze afspraken worden gemaakt door ICT-professionals. Nictiz
Kerngroep De Kerngroep bestaat uit de (beleids)medewerkers van de deelnemende organisaties die de vergaderingen van het Informatieberaad voorbereiden en de onderlinge afstemming doen, eventueel aan gevuld met medewerkers van andere relevante organisaties.

Doelen van de kerngroep

  • voorbereiden bestuurlijk informatieberaad
  • afstemmen van activiteiten vanuit eigen organisatie en achterban
  • bewaken van de koers van het Informatieberaad
Informatieberaad
Knooppunt Een voorziening of organisatie die het afnemers makkelijk maakt aan te sluiten op beschikbare gegevensbronnen, waaronder de basisregistraties. Stelselarchitectuur van het Heden
Kwaliteitsstandaard In een kwaliteitsstandaard maken zorgaanbieders, patiënten en verzekeraars afspraken over wat goede zorg is en met welke meetinstrumenten de kwaliteit van de geleverde zorg is te meten. De patiënt staat centraal. ZIN
​Kwetsbaarheid ​Zwak punt

Zwakheid van een bedrijfsmiddel of van een beheersmaatregel waar een of meer bedreigingen gebruik van kunnen maken.​

NEN 7510
Lagenmodel Nictiz onderscheidt vijf lagen van interoperabiliteit. Elke laag kent zijn eigen actoren, begrippen en standaarden. Daarnaast zijn er twee randvoorwaardelijke kolommen die op alle lagen van toepassing zijn, te weten wet- en regelgeving en Informatiebeveiliging. Interoperabiliteit ontstaat als de afspraken op elk van die niveaus op elkaar aansluiten en voldoen aan de randvoorwaarden uit de kolommen. De gaat om de volgende lagen:
1 – Organisatiebeleid
2 – Zorgproces
3 – Informatie
4 – Applicatie
5 – IT infrastructuur
Nictiz
Leveringsvoorwaarden De op schrift gestelde voorwaarden op basis waarvan standaard de levering van diensten plaatsvindt NORA
​Loggen​ ​Voorvallen, activiteiten of het optreden van wijzigingen in een informatiesysteem chronologisch vastleggen​ ​​NEN 7510
​Logging ​Resultaat van loggen.
Zowel de gegevens die bij een bepaalde gebeurtenis worden gelogd, de ‘loggegevens’, als de ‘logbestanden’ waarin deze worden bewaard, kunnen zijn bedoeld.
​​NEN 7510
​Medische apparatuur ​Apparatuur die wordt gebruikt als hulpmiddel voor een zorgproces

Dit omvat apparatuur voor diagnostiek, monitoring, behandeling en verzorging. Het gebruik kan binnen of buiten een zorginstelling plaatsvinden door zorgverleners of anderen.

Apparatuur die bedoeld is voor het zorgproces, valt onder de Europese richtlijn Medische hulpmiddelen. Deze definitie omvat ook apparatuur die niet bedoeld is voor het zorgproces, maar er wel voor wordt gebruikt.

 

NEN 7510
Meetinstrument Er zijn verschillende meetinstrumenten waarmee zorgaanbieders hun kwaliteit in kaart brengen. Bijvoorbeeld vragenlijsten die onder patiënten en hun naasten worden afgenomen. De uitslagen komen in een openbare database (ODB) en zijn voor iedereen toegankelijk. ZIN
Meervoudig gebruik (of hergebruik) Eenduidig vastgelegde zorginformatie kan worden gebruikt om te delen met de patiënt via bijvoorbeeld een patiëntportaal of PGO, voor overdracht aan andere zorgverleners, voor wetenschappelijk onderzoek en bijvoorbeeld voor het aanleveren aan kwaliteitsregistraties. Die informatie hoeft dan niet opnieuw te worden uitgevraagd en vastgelegd, of opgezocht. Programma Registratie aan de bron
Model Een model is een vereenvoudigde afbeelding van de werkelijkheid voor een bepaald gebruiksdoel gemaakt. Het zijn pragmatische hulpmiddelen die geen universele geldigheid hebben. Wikipedia
Nomenclatuur Een nomenclatuur is een terminologiestelsel met regels op grond waarvan de concepten samengevoegd kunnen worden tot nieuwe concepten. Zo zijn ‘acuut’ en ‘myocardinfarct’ aparte concepten. Samengesteld is een ‘acute myocardinfarct’ een nieuw concept. Een nomenclatuur kan ook het resultaat van de toepassing van deze regels (dus een set samengestelde termen) zijn. Een voorbeeld is SNOMED CT Nictiz
Nuldelijnszorg Wanneer er zorg wordt aangeboden zonder dat er een hulpvraag is, noemen we dat preventieve gezondheidszorg, of ook wel nuldelijnszorg . GGD’en verlenen vaak deze zorg. RIVM
Onomstreden bouwstenen De zorg bouwt aan een duurzaam informatiestelsel. Bouwstenen vormen hier een onlosmakelijk onderdeel van. Het informatieberaad heeft een lijst met onomstreden bouwstenen goedgekeurd: voorzieningen of standaarden die deze partijen in staat stellen digitaal informatie uit te wisselen. Bouwstenen vereenvoudigen de inzet van IT door een heldere en uniforme beschrijving te geven van onderdelen van het informatiestelsel. VWS
Ontologie Een strikt en uitputtend schema voor een bepaald onderwerpsdomein, meestal in een hiërarchische structuur, die alle relevante grootheden en hun relaties bevat, alsmede de regels waaraan die grootheden en relaties binnen dat domein voldoen.’[1] Het gebruik van het woord binnen de informatica is afgeleid van het woord ontologie binnen de filosofie.

Een ontologie verschilt van een databank doordat een ontologie niet alleen feiten bevat maar ook regels, gevat in logische formules. Uit dergelijke regels kan men nieuwe feiten afleiden met een automatisch redeneerprogramma.

SNOMED CT is een ontologie.

Wikipedia
Onweerlegbaarheid Het vermogen om te bewijzen dat een geclaimde gebeurtenis of actie en de entiteiten die ze veroorzaken, zich daadwerkelijk hebben voorgedaan​. NEN 7510
Organisatiebeleid-laag Dit niveau, uit het lagenmodel, heeft betrekking op de organisatorische kant van de samenwerking tussen de betrokken zorgorganisaties: wie zijn er bij de samenwerking betrokken en hoe zijn verantwoordelijkheden en bevoegdheden gedefinieerd? Deze afspraken worden gemaakt op bestuurlijk niveau. Voorbeeld van standaarden op dit niveau zijn afspraken over het mogen doorverwijzen van een uitbehandelde patiënt. Nictiz
Outcomedoelen Om richting te geven aan de ontwikkeling van een duurzaam informatiestelsel in de zorg, heeft het Informatieberaad Zorg zogenaamde ‘outcome-doelen’ vastgesteld. Er zijn vier thema’s te onderscheiden:
1 – Medicatieveiligheid
2 – Persoonlijke gezondheidsomgeving waarin de patiënt centraal staat
3 -Gestandaardiseerde informatie-uitwisseling en -overdracht
4- Eenmalig vastleggen van gegevensDeze doelen zijn een leidraad voor de programma’s, projecten en activiteiten binnen de zorg.
VWS
Overheidsorganisatie Overheden waaronder semi-overheid- en private organisaties met een publieke taak. NORA
​Patiënt ​NEN: Persoon die zorg vraagt of aan wie zorg wordt verleend of de identificeerbare persoon van wie persoonlijke gezondheidsinformatie wordt verwerkt ​NEN 7510
​Patiënt ​Een patiënt is iemand aan wie medische, paramedische en/of verpleegkundige hulp wordt verleend. De patiënt is een zorgbehoevende en geniet de zorgen of het toezicht van een zorgverlener. Een patiënt is iemand met een zelfzorgtekort. Deze patiënt kan een ziekte, aandoening of letsel hebben. Wikipedia
Patiëntportaal Een website waar inzage van medische gegevens wordt gegeven aan de zorggebruiker, en waar mogelijk ook aanvullende faciliteiten aangeboden worden. Nictiz
Persoonlijke gezondheidsomgeving (PGO) Een Persoonlijke gezondheidsomgeving is een dienst aan de Persoon voor de regie op zijn gezondheid die minimaal gegevensuitwisseling met de Zorgaanbieder mogelijk maakt middels het MedMij Afsprakenstelsel. MedMij
Persoonlijke gezondheidsomgeving (PGO) Een persoonlijke gezondheidsomgeving (ook wel bekend als persoonlijk gezondheidsdossier) is een website of app waarmee u toegang heeft tot uw eigen gezondheidsgegevens. Het gaat dan om gegevens die opgeslagen zijn door een andere partij, bijvoorbeeld uw huisarts of een specialist in het ziekenhuis. U kunt deze gegevens in uw persoonlijke gezondheidsomgeving zelf gebruiken. Patiëntenfederatie Nederland
​Persoonlijke gezondheidsinformatie ​​Informatie over een identificeerbare persoon die verband houdt met de lichamelijke of geestelijke gesteldheid van, of de verlening van zorgdiensten aan, de persoon in kwestie, waaronder ook begrepen kan worden:
  • informatie over de registratie van de persoon voor de verlening van zorgdiensten;
  • informatie over betalingen of het in aanmerking komen voor zorg met betrekking tot de persoon;
  • een aan een persoon toegewezen nummer, symbool of bijzonderheid als unieke identificatie van die persoon voor medische doeleinden;
  • alle informatie over de persoon die wordt vergaard tijdens het verlenen van zorgdiensten aan de persoon;
  • informatie die is ontleend aan een beproeving of onderzoek van een lichaamsdeel of lichaamseigen stof, en
  • identificatie van een persoon (bijvoorbeeld een zorgprofessional) als verlener van zorg aan de persoon.

​Persoonlijke gezondheidsinformatie omvat niet informatie die, op zichzelf of in combinatie met andere informatie die beschikbaar is voor de houder, geanonimiseerd is. Geanonimiseerd wil zeggen dat de identiteit van de persoon die de informatie betreft, niet aan de hand van de informatie kan worden vastgesteld.

​NEN 7510
​​Persoonlijke gezondheidsomgeving (PGO) ​Universeel toegankelijk, voor leken begrijpelijk, gebruikersvriendelijk en levenslang digitaal hulpmiddel om relevante gezondheidsinformatie te verzamelen, te beheren en te delen; om de regie te kunnen nemen over gezondheid en zorg en om zelfmanagement te ondersteunen​ ​Ontw. NEN 7513:2017​
​Professionele standaard ​Richtlijnen, modules, normen, zorgstandaarden dan wel organisatiebeschrijvingen die betrekking hebben op het gehele zorgproces of een deel van een specifiek zorgproces en die vastleggen wat noodzakelijk is om vanuit het perspectief van de cliënt goede zorg te verlenen;. ​Wetboek
Proportionaliteitsbeginsel Dit beginsel houdt, juridisch recht, in dat een opgelegde sanctie of straf proportioneel moet zijn aan, in verhouding moet staan tot, de begane overtreding of het begane misdrijf.

Ook in het bestuursrecht spreekt men van proportionaliteit. Beslissingen van de staat gaan vaak in tegen het belang of de rechten van individuele burgers, ten bate van het algemeen belang. Het proportionaliteitsbeginsel stelt dat de mate van inbreuk op het individueel belang vanuit een bepaalde maatregel proportioneel moet zijn ten opzichte van het beoogde legitieme doel van die maatregel. In het bijzonder dient de inbreuk nooit groter te zijn dan noodzakelijk is voor het beoogde doel.

Wikipedia
Pseudonimiseren Het verwerken van persoonsgegevens op zodanige wijze dat de persoonsgegevens niet meer aan een specifieke betrokkene kunnen worden gekoppeld zonder dat er aanvullende gegevens worden gebruikt, mits deze aanvullende gegevens apart worden bewaard en technische en organisatorische maatregelen worden genomen om ervoor te zorgen dat de persoonsgegevens niet aan een geïdentificeerde of identificeerbare natuurlijke persoon worden gekoppeld. NEN 7510
Publieke taak;
Publiekrechtelijke taak
Een taak die het bestuursorgaan uitvoert voor de behartiging van een publiek of algemeen belang. Stelselarchitectuur van het Heden
Referentieset Een referentieset is een verzameling van concepten waarin bepaalde zorginhoudelijke informatie kan worden vastgelegd. Nictiz
Register Een register is een samenhangende verzameling van authentieke gegevens die nodig zijn voor een goed functionerend zorgstelsel. Gegevens in een register worden eenmalig vastgelegd en meervoudig gebruikt, door alle partijen in dit stelsel. LiDA
Registratie aan de bron Als zorginformatie in het zorgproces eenmalig en eenduidig wordt vastgelegd, dan kan die informatie worden hergebruikt (meervoudig gebruik). Dit is het principe Registreren aan de bron. Hierdoor beschikken patiënten en zorgverleners altijd en overal over de benodigde zorginformatie. En daar wordt de zorg beter van.
Met Registratie wordt in dit verband bedoeld: ‘vastleggen’ of ‘verslagleggen’ van zorginformatie.
Programma Registratie aan de bron
Relaties tussen concepten Tussen concepten kunnen relaties bestaan. Relaties maken zichtbaar hoe concepten zich tot elkaar verhouden. Een voorbeeld van een hiërarchische relatie: een ‘hartklep’ is een deel van het ‘hart’. Niet-hiërarchische relaties zijn alle andere relaties, bijvoorbeeld op basis van locatie, oorzaak of tijd. Nictiz
Richtlijn Aanbevelingen, adviezen en handelingsinstructies ter ondersteuning van de besluitvorming van beroepskrachten, berustend op de resultaten van (wetenschappelijk) onderzoek en met daarop gebaseerde discussie en aansluitende meningsvorming, gericht op het omschrijven van doeltreffend en doelmatig handelen. Thesaurus Zorg en Welzijn
​Richtlijn ​Beschrijving die verduidelijkt wat behoort te worden gedaan en hoe, om de doelstellingen te bereiken die in het beleid zijn vastgelegd. NEN 7510
​Risico Effect van onzekerheid op het behalen van doelstellingen.
Een effect is een afwijking ten opzichte van de verwachting – positief of negatief.Onzekerheid is het geheel of gedeeltelijk ontbreken van informatie over, inzicht in of kennis van een gebeurtenis, de gevolgen daarvan of de waarschijnlijkheid dat deze zich voordoet.Een risico wordt vaak gekarakteriseerd door verwijzingen naar potentiële gebeurtenissen, of een combinatie daarvan.Een risico wordt vaak uitgedrukt als een combinatie van de gevolgen van een gebeurtenis (met inbegrip van wijzigingen in omstandigheden) en de bijbehorende waarschijnlijkheid dat de gebeurtenis zich voordoet.

In de context van managementsystemen voor informatiebeveiliging kunnen informatiebeveiligingsrisico’s worden uitgedrukt als een effect van onzekerheid over de informatiebeveiligingsdoelstellingen.

Informatiebeveiligingsrisico wordt geassocieerd met de mogelijkheid dat bedreigingen gebruik zullen maken van zwakke punten van een informatiebedrijfsmiddel of een groep informatiebedrijfsmiddelen, en de organisatie daarbij schade toebrengen.

NEN 7510
​Risicoanalyse ​Proces dat tot doel heeft de aard van het risico te begrijpen en het risiconiveau vast te stellen

Risicoanalyse vormt de basis voor risico-evaluatie en voor besluiten omtrent risicobehandeling.

Risicoanalyse omvat risico-inschatting.

NEN 7510
​Risicobeoordelingen ​Gehele proces van risico-identificatie, risicoanalyse en risico-evaluatie, ​NEN 8009
​Risico-evaluaties ​Proces waarin de resultaten van een risicoanalyse worden vergeleken met risicocriteria om vast te stellen of het risico en/of de omvang ervan aanvaardbaar of tolereerbaar is. NEN 8009
​Risico-identificaties Pproces waarmee risico’s worden opgespoord, herkend en beschreven. NEN 8009
Sectoraal Een bepaalde globale categorie bedrijvigheid Onbekend
Semantiek De semantiek of betekenisleer is een wetenschap die zich bezighoudt met de betekenis van symbolen, waarbij het in het bijzonder de bouwstenen van natuurlijke talen die voor de communicatie dienen ofwel woorden en zinnen betreft. Wikipedia
​Solistisch werkende zorgverlener ​Een zorgverlener die, anders dan in dienst of onmiddellijk of middellijk in opdracht van een instelling beroepsmatig zorg verleent NEN 7510
Specialisatie (concepten) Onderverdeling van concepten in specifiekere concepten; bijvoorbeeld tafel is een specialisatie van meubel. Nictiz
Stakeholder Een belanghebbende of stakeholder is een persoon of organisatie die invloed ondervindt (positief of negatief) of zelf invloed kan uitoefenen op een specifieke organisatie, een overheidsbesluit, een nieuw product of een project. Wikipedia
Standaard Een norm of standaard is een document met erkende afspraken, specificaties of criteria over een product, een dienst of een methode. Standaarden kunnen vastgelegd worden binnen een bedrijf of organisatie, binnen een consortium van organisaties of door erkende standaardisatieorganisaties. Wikipedia
Standaardisatie Standaardisatie is het opleggen van een bepaalde norm of standaard voor het ontwerp, de constructie, het testen of gebruiken van een product of proces. Wikipedia
Subsidiariteitsbeginsel Het subsidiariteitsbeginsel of subsidiariteitsprincipe is een organisatiewijze of regel in taakverdeling tussen ‘hogere’ en ‘lagere’ openbare overheden. Het houdt in algemene zin in dat hogere instanties niet iets moeten doen wat door lagere instanties kan worden afgehandeld. Wikipedia
Taxonomie Taxonomie is de wetenschap van het indelen van individuen of objecten in groepen (taxa, enkelvoud taxon). Met de term taxonomie kan zowel de methode worden bedoeld die bij het indelen wordt toegepast, als de hiërarchische ordening of classificatie, bijvoorbeeld ICD, die het resultaat ervan is. Nictiz
Termen (uit terminologie) Een term is een woord of meerdere woorden die verwijzen naar een concept. Nictiz
Terminologie Een terminologie is een lijst van termen en concepten binnen een specifiek domein. Er zijn verschillende typen terminologiestelsels met elk zijn eigen doel en eigen kenmerken. Zo is LOINC een lijst van termen en concepten die in de laboratoria gehanteerd worden. Nictiz
Thesaurus Thesaurus betekent in het Grieks en Latijn het naslagwerk of schatkamer. Een thesaurus is een terminologiestelsel waarbij de termen systematisch of alfabetisch geordend zijn. Zo is de diagnosethesaurus geordend naar de medische disciplines. Nictiz
​Thesaurus ​Lijst van termen die zijn geordend, bijvoorbeeld alfabetisch of systematisch, en waarin begrippen kunnen worden beschreven door meer dan een (synonieme) term. ​NEN7522
​Toegangsbeveiliging ​Middel om te bewerkstelligen dat toegang tot bedrijfsmiddelen wordt goedgekeurd en beperkt op basis van de eisen voor bedrijfsvoering en beveiliging NEN 7510
​​Toegangsregeling ​Regeling van de toegang tot het gebruik van applicatiefuncties en gegevens in een informatiesysteem . ​Ontw NEN 7513
Toepassingsgebied De omschrijving van het functionele gebruik van de voorziening. NORA
​Toepassingsprofiel ​Vastlegging, landelijk, regionaal of lokaal, door de cliënt zelf bepaald, van wie in welke omstandigheden al of niet toegang mag krijgen tot bepaalde gegevens van de desbetreffende cliënt

Opmerking 1 bij de term: Een toestemmingsprofiel biedt een cliënt de mogelijkheid afwijkingen te kiezen van een algemeen geldend autorisatieprotocol.​

​Ontw NEN 7513
Tweedelijnszorg Als de zorg in de eerstelijn ontoereikend is en meer specialistische zorg noodzakelijk is, verwijzen zorgverleners door naar de tweedelijn. Voor behandeling in de tweede lijn is een verwijzing uit de eerste lijn noodzakelijk. Onder de tweedelijnszorg vallen ziekenhuiszorg, geestelijke gezondheidszorg en gespecialiseerde jeugdzorg. RIVM
Use-case Een use case beschrijft een systeem vanuit het gebruikersperspectief. Het beschrijft de actor, de initiator van de interactie, en het systeem zelf als een opeenvolging van eenvoudige stappen. Van een enkele use case kunnen meerdere scenario’s worden gegenereerd, corresponderend met elke weg om een doel te bereiken. Ze worden vaak opgesteld in samenwerking tussen een systeemanalist en de eindgebruiker. Wikipedia
​Verklaring van toepasselijkheid ​Gedocumenteerde verklaring die de beheersdoelstellingen en beheersmaatregelen beschrijft die relevant en toepasbaar zijn op het managementsysteem voor informatiebeveiliging van de organisatie.

Beheersdoelstellingen en beheersmaatregelen zijn gebaseerd op de resultaten en conclusies van risicobeoordeling en risicobehandelingsproces, eisen uit wet- of regelgeving, contractuele verplichtingen en de eisen die de organisatie aan informatiebeveiliging stelt.​

NEN 7510
​Versiebeheer ​Ontwikkeling tussen verschillende opeenvolgende versies en de daarin aangebrachte wijzigingen vastleggen en archiveren . ​NEN 7522
​Vertrouwelijkheid ​Eigenschap dat informatie niet beschikbaar of niet bekend wordt gemaakt aan onbevoegde personen, entiteiten of processen. NEN 7510
​Verwerking ​Bewerking of geheel van bewerkingen van persoonsgegevens of geheel van persoonsgegevens, al dan niet uitgevoerd via geautomatiseerde procedés, zoals het verzamelen, vastleggen, ordenen, structureren, opslaan, bijwerken of wijzigen, opvragen, raadplegen, gebruiken, verstrekken door middel van doorzending, verspreiden of op andere wijze ter beschikking stellen, aligneren of combineren, afschermen, wissen of vernietigen van gegevens. NEN 7510
Voorziening Voorzieningen zijn standaard oplossingen binnen een bepaalde context. Die context kan klein of groot zijn (een organisatie, een keten, een domein, een land, of een groep daarvan). Generieke voorzieningen zijn voorzieningen die opgezet of doorontwikkeld zijn om her te gebruiken voor andere diensten. NORA
Voorzieningen Voorzieningen zijn bijvoorbeeld servers, netwerkverbindingen, maar ook methoden voor identificatie en authenticatie van patiënt en professional en het kunnen geven van toestemming door patiënten voor informatie-uitwisseling. Ook waarborgen dat iemand gerechtigd is gegevens te mogen raadplegen, kortweg autorisatie, is een belangrijke voorziening. Nictiz
Werkingsgebied Het domein (organisatorisch, taakvelden) waarin het element (principe, standaard, voorziening, etc.) wordt of kan worden toegepast. Bijvoorbeeld: gemeenten, provincies, waterschappen, Rijk, zorginstellingen, primair onderwijs. NORA
Wet- en regelgeving Afspraken over samenwerking op landelijk en internationaal niveau zoals vastgelegd in wet of regelgeving. Nictiz
Ziekenhuis Referentie Architectuur​ ​De Ziekenhuis Referentie Architectuur (ZiRA) is een verzameling van instrumenten behulpzaam bij het inrichten van de organisatie en informatiehuishouding van Nederlandse ziekenhuizen. ZiRA
Zorgaanbieder Een instelling dan wel een solistisch werkende zorgverlener Wetboek
Zorginformatiebouwsteen Zorginformatiebouwstenen (zib’s) worden gebruikt om inhoudelijke (niet technische) afspraken vast te leggen ten behoeve van het standaardiseren van informatie, die gebruikt wordt in het zorgproces. Het doel van de standaardisatie is dat deze informatie uit het zorgproces wordt hergebruikt voor andere doeleinden, zoals kwaliteitsregistraties, overdracht, patiëntgebonden onderzoek. Een zorginformatiebouwsteen is een informatiemodel, waarin een zorginhoudelijk concept wordt beschreven in termen van de gegevenselementen waaruit dat concept bestaat, de datatypes van die gegevenselementen etc. Nictiz
Zorg-infrastructuur Een zorg-infrastructuur is een verzameling technische en organisatorische voorzieningen en afspraken die de veilige en betrouwbare uitwisseling van gegevens tussen zorgverleners, patiënten en derden betrokken bij de zorg mogelijk maakt. Nictiz
Zorgproces-laag Dit niveau uit het interoperabiliteitsmodel heeft betrekking op de procesmatige kant van de samenwerking tussen de betrokken zorgorganisaties. In welke concrete zorgprocessen wordt samengewerkt, welke koppelvlakken en overdrachtsmomenten bestaan hierbij tussen de betrokken organisaties.

Voorbeelden voor standaarden in deze laag zijn zorgstandaarden en richtlijnen zoals Zorgstandaard COPD en Richtlijn Overdracht van medicatiegegevens in de Keten.

Nictiz
Zorgsector De zorgsector wordt al naar gelang de behoefte op verschillende manieren afgebakend. De kern van de zorgsector bestaat uit alle aanbieders van zorg gericht op genezing of langdurige verzorging en verpleging. In termen van financiering is dit in grote lijnen de zorg die gefinancierd wordt uit de basisverzekering of de Wlz. Daarnaast vallen ook sectoren als de jeugdzorg, kinderopvang, internaten (waaronder asielzoekerscentra), sociaal cultureel werk, welzijn ouderen, maatschappelijke opvang en Arbo-zorg onder de zorg. CBS
Zorgstandaarden Een beschrijving van de noodzakelijke onderdelen van multidisciplinaire zorg voor mensen met een bepaalde chronische ziekte, gezien vanuit de cliënt. Wikipedia
Zorgverlener Individuele beroepsbeoefenaar, zoals geregeld in of op grond van artikel 3 en 34 Wet BIG. NEN