Moed in de digitale zorg
De tijdgeest vraagt om moed. De veranderingen in de wereld zetten de wereldorde op zijn kop en onder druk. Europa en Nederland verhogen de defensie-uitgaven en denken na over digitale soevereiniteit. Internationaal zien we leiders die hun hand uitsteken en oproepen tot minder afhankelijkheid van één land en pleiten voor meer internationale samenwerking. Moed op het wereldtoneel. Ook de digitalisering in de zorg vraagt om moed. In de zorg verbinden we iedere dag werelden. Enerzijds de wereld van de patiënt en de zorgprofessionals, waar data actueel en beschikbaar moeten zijn. Anderzijds de wereld van beleid en randvoorwaarden, waar duurzame nationale oplossingen voor databeschikbaarheid tot stand moeten komen. Met de komst van de European Health Data Space (EHDS) betreedt de zorg nadrukkelijk het Europese toneel. Dat is een grote kans om digitalisering in de zorg te versnellen.
Digitalisering is al lang geen ICT-vraagstuk meer, maar een governancevraagstuk en daarmee dus chefsache. En daar wringt het. We staan voor twee fundamentele dilemma’s: twee kanten van één medaille. Allereerst de spanning tussen de korte en de lange termijn. We werken aan een toekomst waarin databeschikbaarheid in 2035 op orde is. Die horizon voor de langere termijn is noodzakelijk, maar het helpt de zorgprofessional van vandaag nog niet. Nu al is het nodig dat gegevens herbruikbaar zijn en dat zorgprofessionals minder tijd kwijt zijn aan administratie. Dus wat doen we? Wachten we op de perfecte oplossing of benutten we wat er vandaag al kan? Het antwoord is geen of-of, maar en-en. We moeten nu waarde toevoegen voor patiënt en professional en tegelijkertijd voorkomen dat we nieuwe legacy opbouwen: oplossingen die vandaag werken, maar straks niet passen in de landelijke afspraken en architectuur. Dat vraagt om bewuste keuzes: wat kan nu en wat past straks ook nog? De 10 van straks mag ook een 6 of 8 zijn vanuit wat er nu werkt.
Het tweede dilemma zit in de spanning tussen landelijk en regionaal. Overal wordt gewerkt aan plannen, routekaarten en prioriteiten. Maar waar komt dat samen? En wie maakt de keuze wat eerst komt? Niet alles kan tegelijkertijd. Dus wie of wat gaat voor? Dat vraagt om duidelijke keuzes. Om realisme in volgorde en tempo, en om het erkennen van schaarste: in mensen, in tijd en in ontwikkelcapaciteit. De landelijke intersectorale tafel van VWS, waar de plannen en prioriteiten uit verschillende zorgsectoren samenkomen en moeten worden overbrugd, is daarin een belangrijke stap. Tegelijkertijd ligt daar een wezenlijke vraag: durven we deze landelijke lijn ook leidend te maken voor sectorale en regionale keuzes? Dat vraagt van branches, regio’s en bestuurders dat zij over hun eigen schaduw heen durven te stappen en soms iets laten voor een ander. Welke keuzes durven we dan te maken? Wat betekent dat voor de eigen prioriteiten? En voor de branches of sectoren die we vertegenwoordigen en de afspraken die we al hebben gemaakt? Zonder dat uitgangspunt blijft iedereen bewegen voor zichzelf, maar komen we als geheel onvoldoende vooruit. Alle ogen zijn gericht op de nog op te richten Autoriteit Digitale Gezondheid (ADG). Dat biedt een kans om het anders te doen. Niet de vorm is daarin doorslaggevend maar het mandaat: om keuzes te maken, om samenhang aan te brengen en om niet-vrijblijvend te prioriteren. Alleen dan wordt het een gamechanger. Anders krijgen we wat we al hebben. Weliswaar in een andere vorm, maar geen wezenlijke verandering.
Tegelijkertijd kunnen en mogen we niet wachten. De ADG is er nog niet. Wat doen we in de tussentijd? Nu al anders gaan samenwerken: meer resultaatverantwoordelijk en in coalities van partijen die vanuit kennis en kunde verantwoordelijkheid willen en durven nemen. Niet wachten op nieuwe structuren, maar werken in de geest daarvan. Dat vraagt moed. Moed heeft niets te maken met overmoedig of stoer zijn. Het is het juiste durven doen. Ook als dat spannend is en zaken onzeker zijn. Maar altijd in het vertrouwen dat het beter wordt. Die beweging kan alleen maar samen. Ik steek graag mijn hand uit.
Deze blog is gebaseerd op de toespraak van Leonique Niessen tijdens het Connecting Worlds event van Nictiz op 4 maart 2026 in TivoliVredenburg.